ლენა ფანჯარასთან იდგა და ხელში სამთვიანი სერიოჟკა ეჭირა. ბავშვი უკვე საათნახევარია ტიროდა და ვერაფერი აწყნარებდა. სცადა გამოეკვება – არ მოინდომა. პამპერსი გამოუცვალა – ისევ ტიროდა. მუსიკა ჩართო – ხმაზე კიდევ უფრო ატირდა.
მეზობელ ოთახში ოთხი წლის მაშა კონსტრუქტორებით თამაშობდა და ყოველჯერ ძმის ტირილზე ისტერიკას აწყობდა. გოგონა თან დაატარებდა ძველ плюშის კატას, რომელსაც არც ჭამის დროს არ აშორებდა.
— დედა, ისევ ტირის! — წუწუნებდა მაშა, ხმაურით ყრიდა კუბიკებს იატაკზე. — უთხარი, გაჩუმდეს! ჩარლიკსაც არ მოსწონს, როცა ის ყვირის!
— მაშა, საყვარელო, ის ჯერ პატარაა. ჯერ ვერ ხვდება, — დაღლილი ხმით უპასუხა ლენამ, შვილის ზურგზე რგოლებად უსვამდა ხელს.
სამზარეულოში ფაფა იწვოდა. ლენამ სუნი იგრძნო და მიხვდა, რომ საუზმე უკვე გაფუჭდა. სარეცხ მანქანაში საათზე მეტია თეთრეული დევს – თუ ახლავე არ ამოიღებდა, სუნი აუვიდოდა. მაგიდაზე ჯერ კიდევ ეწყო გუშინდელი ჭურჭელი, იატაკზე ბავშვების წინდები ეყარა.
კარის გაღების ხმაზე ლენა შეხტა. ეს იყო დედამისი, ვალენტინა პეტროვნა, რომელიც აგარაკიდან დაბრუნდა. შევიდა მისაღებში და თვალი მოავლო არეულობას: იატაკზე თამაშები, მაგიდაზე ცარიელი ბოთლები, ბავშვის ტანსაცმელი ყველგან. აივანზე პამპერსები იყო გაფენილი.
— ღმერთო ჩემო, ლენა! რას ჰგავს აქაურობა?! — ხელები ასწია დედამ. — სახლი ნაგავსაყრელს დაემსგავსა! ამ ბინძურ გარემოში როგორ ცხოვრობ?
— დედა, უბრალოდ ვერ ვასწრებ ყველაფერს, — იმართლებდა თავს ლენა და სერიოჟკას ისევ აქანავებდა. — ის სულ ტირის, მაშას ყურადღება უნდა… ჭურჭლის რეცხვის დაწყებას ვაპირებ და ისევ ვიღაც იწყებს ტირილს.
— დიმა სად არის? ისევ სამსახურში ზის? უკვე მეცხრე საათია!
— მნიშვნელოვანი პროექტი აქვს. თვის ბოლომდე უნდა ჩააბაროს. მალე მორჩება.
ვალენტინა პეტროვნამ ცხვირი აიბზუა. — პროექტი, რა თქმა უნდა! ჩემს დროს კაცები სამსახურის მერე სახლში მირბოდნენ, სამსახურში დასარჩენ საბაბს არ ეძებდნენ! მამათქვენიც ეგეთივე იყო. ამიტომაც გავეყარეთ.
სერიოჟკა კიდევ უფრო ხმამაღლა ატირდა. ლენამ დაიწყო მისი აქანავება და ჩურჩულით უმღეროდა ძველ საბავშვო იავნანას. მაშაც ატირდა და ტელევიზორის ჩართვა მოითხოვა. დედას კაბის კალთას მოქაჩავდა.
— დედა! დედა! მინდა მულტფილმი! — მოითხოვდა გოგონა. — დასენკამ მითხრა ბაღში, ახალი სერია გამოვიდა!
ლენამ ბავშვები ტელევიზორთან დასვა და სამზარეულოში გავიდა. ფაფა ბოლომდე დაიწვა და ქვაბიდან შავი ორთქლი ამოდიოდა. დედაც მას გაჰყვა.
— ვის ჰგვანან ესენი საერთოდ? — გააგრძელა ვალენტინა, ზიზღით ჩახედა ქვაბში. — შენ ნამდვილად არ გავხარ. პატარა რომ იყავი, ჩუმად იყო. წიგნებს კითხულობდი, ხატავდი. ესენი კი… რაღაც სასჯელია პირდაპირ!
— დედა, ესენი ბავშვები არიან. ასეთები არიან – ენერგიულები, ხმაურიანები…
— ესე იგი, აღზრდის ნაკლებობაა! ნახე, როგორ გელაპარაკება მაშა! და სერიოჟკას ჯერ კიდევ არ აქვს რეჟიმი? სამ თვეში უკვე უნდა ჰქონდეს ძილის საათები!
ლენამ იგრძნო, როგორ წამოიწვა გულში წყენა. მთელი დღე შვილს ამშვიდებდა და დედა ისევ აკრიტიკებდა.
მეორე დილით ლენა ძალიან გადაღლილი გაიღვიძა. ღამე საშინელი იყო — სერიოჟკა ყოველ საათში ერთხელ იღვიძებდა: ხან ჭამა უნდოდა, ხან პამპერსი ჰქონდა გასაცვლელი. დილით სიცხემ აუწია, მერე მაშაც გაუხდა ავად. გოგონა დაღლილი იწვა დივანზე და საუზმეზე უარს ამბობდა.
— დედა, მუცელი მტკივა, — წუწუნებდა ის და თავის ფისოს ეკვროდა.
ლენამ ორივეს სიცხე გაუზომა. მაშას – 38.2, სერიოჟკას – 37.8. ექიმის გამოძახება იყო საჭირო, მაგრამ ჯერ გადაწყვიტა დედისთვის დაერეკა.
— დედა, თუ შეგიძლია, მოდი. ორივე ავადაა, სიცხიანები. მარტო ძალიან მიჭირს, განსაკუთრებით ორთან ერთად, — სთხოვა ლენამ, რაც შეიძლება წყნარად.
— ლენა, რამდენჯერ უნდა გითხრა! — აღელვდა ვალენტინა პეტროვნა. — ზრდასრული ქალი ხარ! უმაღლესი განათლება გაქვს, მენეჯერად მუშაობდი! თავი უნდა მოიწესრიგო!
— დედა, მართლა ძალიან მიჭირს. ბავშვები ავად არიან, ღამით ვერ დავიძინეთ…
— შენ გგონია, მე იოლი ცხოვრება მქონდა? — ხმას აუწია დედამ. — მამაშენთან განქორწინების შემდეგ სამი შვილი მარტო გავზარდე! არავინ მეხმარებოდა! არც ბებიები! პაპაშენი სადღაც ჯარში მსახურობდა, ბებიაშენი კი ორ სამსახურზე მუშაობდა!
— მაგრამ, დედა, შენ ხომ ახლოს ცხოვრობ, ამავე უბანში…
— ახლოს რომ ვცხოვრობ, არ ნიშნავს, რომ შენი ძიძა უნდა ვიყო! თავად გააჩინე – თავად გაზარდე! თანაც დღეს ჩემი საქმეებიც მაქვს. ექიმთან ვარ ჩაწერილი და შემდეგ თეატრში მივდივარ.
— თეატრში? — გაოცდა ლენა. — დედა, ბავშვები ავად არიან…
— და მერე რა? არ კვდებიან კი?! ასპირინი მიეცი და დააძინე. ჩვენს დროს ასე ყველას ვმკურნალობდით და გადარჩით კიდეც!
ლენას ყელში ბურთი მოაწვა. — კარგი, დედა. მივხვდი.
საუბრის შემდეგ დივანზე დაჯდა ავადმყოფ მაშასთან ერთად და ატირდა. გოგონა მიიჩოჩა, მიეკრო დედას თავის ცხელ სხეულით და თოჯინით.
— დედა, ნუ ტირი. კარგ გოგოდ ვიქნები. ჩარლიც აღარ იწუწუნებს, — აწყნარებდა პატარა, სათამაშოს ეფერებოდა.
სერიოჟკამ ისევ დაიწყო წუწუნი. ლენამ ხელში აიყვანა და იგრძნო, რომ სხეული გახურებული ჰქონდა. უნდა გამოეძახებინა ექიმი, მოემზადებინა სადილი, გაერეცხა სარეცხი… და უკვე ძალა აღარ რჩებოდა.
დიმა გვიან ღამით დაბრუნდა, როცა ბავშვები უკვე ეძინათ. დაღლილი დივანზე დაეცა, წესიერადაც არ მიესალმა. ჩალეწილი პიჯაკი ეცვა, შარვალი შეხსნილი ჰქონდა, თმა აჩეჩილი.
— დღე როგორ იყო? — იკითხა უემოციოდ, ტელეფონში იყურებოდა.
— ბავშვები ავად არიან. მაშას 38.5 ჰქონდა, სერიოჟკას – 37.8. ექიმი გამოვიძახე, — უპასუხა ლენამ და რეცეპტები უჩვენა.
— ჰმ… გასაგებია — თავი დაიქნია დიმამ, ekridan თვალის მოუშორებლად. — რამე საჭმელი გაქვს? დღეს მარტო ბუტერბროდები ვჭამე.
— დიმა, დედაშენს დავურეკე, რომ მოსულიყო, მაგრამ უარი მითხრა. მითხრა, რომ თავისი საქმეები აქვს.
— თავისი საქმეები აქვს, დიდი ქალია — მხრები აიჩეჩა დიმამ. — ჩვენითაც გავუძელით აქამდეც.
— დიმა, დახმარება მჭირდება. ფიზიკურად ვეღარ ვწვდები, — გულწრფელად თქვა ლენამ და ქმარს გვერდით მიუჯდა.
— ყველა ახალგაზრდა დედა ეგრე ამბობს. ეს ნორმალურია პირველ თვეებში. ჩვენი დედები როგორც შეეძლოთ, ისე ართმევდნენ თავს — არც პამპერსები ჰქონდათ, არც საბავშვო კვება.
— მათ მაინც ბებიები ეხმარებოდნენ!
— არაა ფაქტი. თან, ჩვენც ხომ არაუშავს, ვუმკლავდებით.
ლენამ ქმარს შეხედა, რომელიც ისევ ტელეფონს იყო ჩაშტერებული. „ჩვენ ვუმკლავდებით?“ — მწარედ გაიფიქრა მან.
გავიდა ერთი კვირა. ბავშვები გამოჯანმრთელდნენ, მაგრამ ლენა სულ უფრო და უფრო გამოფიტულად გამოიყურებოდა. თვალების ქვეშ შავი რგოლები მუდმივ სახის ნაწილად იქცა, მხრები დაღლილობისგან დაეშვა, ხელები უჭერდა უძილობისგან. თმას კარგა ხანია ვარცხნილობა არ ჰქონია, ტანსაცმელი კი ბავშვის ფაფით და ამობრუნებით იყო მოთხვრილი.
ვალენტინა პეტროვნა წამით შემოვიდა და პროდუქტები მოიტანა — ძირითადად ბურღულეული, კონსერვები და პური. თვალი შეავლო შვილს და თავი გააქნია.
— ლენა, რას ჰგავხარ? თმა არ დაგივარცხნია, პიჟამათი დადიხარ… ქმარი ასე რომ დაგინახოს, შეშინდება.
— დედა, გთხოვ, ითამაშე მაშასთან ნახევარი საათით მაინც. რომ შხაპი მივიღო და ნორმალურად ვჭამო, — სთხოვა ლენამ, ხელში სერიოჟკა ეჭირა.
— ლენა, მე ძიძა არ ვარ! — აღშფოთდა დედა, პალტო გაიხადა. — თავით ფეხამდე საქმე მაქვს! ხვალ აგარაკზე მივდივარ, ბაღს უნდა მოვრწყა. შენს ასაკში მე არავის ვთხოვდი ბავშვებთან ჯდომას!
— მაგრამ, დედა, რატომ ასე? შენი შვილი ვარ, და ესენი შენი შვილიშვილები…
— სწორედ ამიტომ! მე დამოუკიდებლობა გასწავლე! შენ კი გინდა, ყველაფერი მე დამაწვე! რა მოხდება, თუ ავად გავხდი ან წასვლა მომიწევს? მიჩვევას შველა მოჰყვება და მერე ვეღარ შეძლებ მარტო.
მაშა ბებიას მიეჭრა სათამაშო სამზარეულოს ჭურჭლით. — ბებია, ვითამაშოთ ერთად, სუპს მოვხარშავ! ჩარლიკსაც შია!
— არა ახლა, ბებია, — ჩამოშორდა ვალენტინა. — ბებიას ჩქარა უნდა დაბრუნება, სარეცხი მაქვს სახლში. ითამაშე მარტო ან დედასთან ერთად. ამისთვის ხომ დედა გყავს.
გოგონა მოწყენილი წავიდა დედასთან სათამაშოთი. — დედა, ვითამაშოთ. ბებიას არ უნდა.
დედის წასვლის შემდეგ ლენა იჯდა იატაკზე სათამაშოების გვერდით და მწარედ ატირდა. დედობა სხვანაირად ჰქონდა წარმოსახული. ფილმებში ისეთი ბედნიერი ოჯახებია: დედა იღიმის, ბავშვები თამაშობენ, ბებიები შვილიშვილებთან ერთად ხაჭაპურს აბამენ. ხოლო მასთან… მხოლოდ ვალდებულებები აქვს, მხარდაჭერის გარეშე.
მაშამ დედას თავზე აკოცა, როგორც საკუთარ თავს უსვამდა, როცა ცუდად იყო.
— დედა, რატომ არ უნდა ბებია ჩვენთან თამაში? დაშენის ბებია სულ თამაშობს და ხაჭაპურსაც აცხობს.
— ის უბრალოდ ძალიან დაკავებულია, პატარავ, — უთხრა ტყუილად ლენამ და დაიხუტა ქალიშვილი.
საღამოს სადილზე ლენა ცდილობდა, ქმარს გაესაუბრა.
— დიმა, იქნებ დედაჩემს დაელაპარაკო? უთხარი, როგორ მიჭირს? იქნებ გისმინოს.
— რისთვის? — გაკვირდა დიმა, სამსახურში ნაყიდ პიცას მიირთმევდა.
— მართალს ამბობს. ჩვენი მშობლები შვილებს წინაპრების გარეშე ზრდიდნენ. ეს ოჯახს ამაგრებდა, ადამიანებს ძლიერად ხდიდა.
— ამაგრებდა? — გაკვირდა ლენა. — დიმა, ისე ვიღლები, ზოგჯერ ვეღარ ვხვდები, სად ვარ. გუშინ თითქმის დავივიწყე გაზქურა გამეთიშა.
— მიეჩვევი. დედობა დასასვენებელი არ არის. კაცები მუშაობენ, ქალები ბავშვებს უვლიან. ყოველთვის ასე იყო.
— როდის იქნება თანასწორობა, პარტნიორობა ქორწინებაში? ამაზე ხომ წინასწარ გვქონდა საუბარი…
— თეორიულად კი. პრაქტიკაში კი ძველი წესია.
ლენა შეხედა ქმარს, რომელიც ისევ ტელეფონში იყო ჩაშტერებული. ნუთუ ვერ ხვდება, რა მდგომარეობაშია?
საბრალონი, ლენა მივიდა მეგობარ ოლასთან, რომელმაც ახლახან მეორე შვილი გააჩინა. მიიყვანა შვილები და იმედი ჰქონდა, რომ სულ ცოტა რწმენა და მხარდაჭერა მიიღებდა.
— ოლა, როგორ ახერხებ ორ პატარა ბავშვს? — ეკითხებოდა ლენა, სერიოჟკას უკოცნიდა და ერთდროულად უთვალთვალებდა მაშას, რომ არაფერი დაენგრია უცნობ სახლში.
— მამა ხშირად ეხმარება. ჩემს გასაყიდად ან ექიმთან წასასვლელად უვლის. და სიძე ყოველ ვიკენდს მოდის და მთელი კვირისთვის ამზადებს საჭმელს, — უპასუხა ოლამ, ბავშვებს ლაღად უჭერდა თავს.
— ჩემთან დედა უარს ამბობს, — ამოიოხრა ლენამ. — ამბობს, ადრე არავინ ეხმარებოდა და არ ღირს შერბილება.
— უცნაურია. ჩემთან ორივე დედა შვილიშვილებს არ აკლებს ხელს. ვერ შორდებიან. სულ რაღაცას ყიდულობენ, თამაშობენ…
— გაგიმართლაო, — ნაღვლიანად გაუღიმა ლენამ, ოლას დედას რომ სათამაშოთი ეთამაშებოდა ბავშვებს.
— ქმარი მაინც გეხმარება?
— სამსახურში გადაღლილია. ამბობს, ეს ქალის საქმეა.
— მე მაინც ჩემსას ვაიძულებ კვირაში ერთხელ ღამის ძილის პერიოდს წაიყვანოს. ვეუბნები: შენც მშობელი ხარ.
ლენას ეზარებოდა მეგობრის ბედი. მას ჰყავდა ორი დამხმარე — დედები და გაგებული ქმარი. მას კი… არავინ.
სახლში დაბრუნებისას ვალენტინა პეტროვნა დახვდა სამზარეულოში საჭმელთან. დედამ მაღაზიიდან მიიტანა მზა საკვები, ძვირიანი სალათი და წითელი თევზის ნაჭერი.
— დედა, ჩვენთვის რატომ არაფერი იყიდე? — გაოცდა ლენა, ცარიელ მაცივარს რომ შეხედა.
— მე მთელი ოჯახი უნდა ვაჭამო? გაქვთ ქმარი, დაე იგი ფარავდეს! მე ჩემი ოჯახი დავაჭამე, ახლა საპენსიოდ თავი მაქვს.
— მაგრამ ხედავ, ორი ბავშვი მყავს და სამზარეულოში დრო არ მაქვს…
— მე მქონდა? — გააფთრებულმა უპასუხა ვალენტინამ. — სამ ბავშვთანაც ვასწრებდი ამოთქვნას, რეცხვას, დამლაგებას მტვერსასრუტის გარეშე! თქვენ ორ ბავშვთან და თანამედროვე ტექნიკით ვერ უმკლავდებით!
— დედა, იქნებ დრო შეიცვალა? დედებს მეტი მოთხოვნები აქვთ?
— მოთხოვნები? — შეურაცხყოფით ჩაიფრუტუნა დედამ. — ეს თეძოა მომრავლებული! ადრე ქალები უფრო გამძლეები და პასუხისმგებლიანები იყვნენ. ახლა კი ცოტა რამ მოხდა და „დაეხმარეთ, მხარი დამიჭირეთ!“
ლენა ჩამოჯდა მაგიდასთან, თავს ხელებში ჩაუდო.
— დედა, ცოტა მაინც მეხმარე. თითქმის გული მერევა დაღლილობისგან.
— ლენა, გაიგე. უკვე მოზრდილი ქალი ხარ, საკუთარი ოჯახი გყავს. მე ჩემს შვილებს დავუთმე საუკეთესო წლები. ახლა დროა ჩემთვის ვიცხოვრო! საბოლოოდ ჩემი საქმეებით დავკავდე, მგზავრობა დავიწყო!
— მე როდის ვიცხოვრო ჩემი გულისთვის?
— როცა ბავშვები გაიზრდებიან, მაშინ შეძლებ. ყველანი ასე გადიან.
ლენა მიხვდა, რომ დედა უბრალოდ არ სურს საკუთარი კომფორტისგან გათიშვა მის და შვილიშვილების გამო. ეს რთული იყო აღიარება.
სიტუაცია კრიტიკულ წერტილს მიაღწია ზამთრის დასაწყისში. ლენას მაღალი სიცხე გაუმართლა, ტკივილი მთელ სხეულში დაეწყო. გрипი დაუვარდა, მაგრამ არავინ იყო ბავშვებთან დასაჯდომად. დიმა სამუშაოდ წავიდა კიდევ ერთი კვირით, ხოლო ვალენტინა პეტროვნა უარი თქვა დაპატიჟებაზე.
— დედა, გთხოვ! 39.5 სიცხე მაქვს! ძლივს ვდექი! — ლენა ითხოვდა ტელეფონით, კედელს ეყრდნობოდა.
— მე რა გავაკეთო? მეც შემიძლია ავად გავხდე! ჩემ ასაკში ეს საშიშია! და კიდევ, ბავშვებმა უნდა მიჩვიონ ავადმყოფობას. საბჭოთა ბავშვობაში არავის ცრემლები არ ადარდებდა — ხასიათს აძლიერებდა!
— დედა, სასწრაფო გამოვიძახო? მეშინია, რომ გავარდები.
— ნუ დრამატიზირებ. პარცეტამოლი მიიღე და დაწექი. ბავშვები არ დაიკარგებიან. მაშა უკვე დიდი ბავშვია, სერიოჟკას ზედამხედველობა მასზეა.
— მაშა ბავშვია! მხოლოდ ოთხი წლისაა!
— და რა? მე შვიდი წლის ასაკში უკვე პატარა ბავშვებს ვუვლიდი. თანამედროვე ბავშვები ძალიან გათამამდნენ.
ლენა ძლივს მოისვენა საღამომდე. ის ანახევარ ცხელი საკონსერვო კერძებით კვებავდა ბავშვებს, სერიოჟკას სათანადოდ ვერ უვლიდა. იღბალმა გაუღო და დიმა სამუშაოდან ადრე დაბრუნდა. ის ეზოდან დარეკა, და როცა ავიდა, დაინახა ნახევრად უგონო მდგომარეობაში მყოფი ცოლი სამზარეულოში და ბავშვები ცრემლიანი ოთახში.
— ღმერთო, ლენა! რა ხდება? — შეშფოთდა მისი მდგომარეობით.
— დილიდან ავად ვარ… დედა არ ჩამოსულა… მეგონა შევძლებდი…
დიმამ სიცხე გაზომა — 40 გრადუსი იყო. სასწრაფოდ გამოიძახა ექიმი და ცოლი დააწვინა. ექიმმა წამლები დაუნიშნა და მკაცრი დასვენება.
— ავადმყოფს სრული სიმშვიდე და მოვლა სჭირდება — ახსნა ექიმმა. — სასურველია, ვინმე ერთი კვირის განმავლობაში დაეხმაროს ბავშვებთან.
დიმამ მაშინვე დარეკა სიდედრთან.
— ვალენტინა პეტროვნა, ლენა სერიოზულად არის ავად, სიცხე 40 გრადუსი ჰქონდა. ექიმი ამბობს — საჭიროა სრული დასვენება. გთხოვთ, ცოტა ხნით დაეხმარეთ.
— დიმა, მე სიტუაციას ვაცნობიერებ, მაგრამ მე ვერ შევძლებ — უპასუხა სიდედრმა. — ხვალ დეიდასთან მაქვს დაგეგმილი მოგზაურობა, ბილეთებიც შევიძინე. და თანაც, ინფიცირების რისკი… ჩემი დროში, როცა დედები ავად იყვნენ, ბავშვებზე არავინ ზრუნავდა!
— მაგრამ ის ხომ თქვენი შვილია!
— სწორედ ამიტომ უნდა გაუმკლავდეს თავად! ეს მისი ბავშვებია, ეს მისი არჩევანია!
დიმამ გაკვირვებით დაკიდა ტელეფონი. ვერ აცნობიერებდა, როგორ შეიძლება ასეთი გულგრილი იყო საკუთარი ქალიშვილის მიმართ.
ერთი კვირა დიმამ საკუთარი ხარჯებით აღებულ შვებულებაზე გაატარა, რომ ეზრუნა ცოლსა და ბავშვებზე. როცა ლენა ცოტა გამოჯანმრთელდა, სამსახურში დაბრუნდა. მაგრამ ოჯახში ურთიერთობები შეიცვალა. დიმამ დაიწყო გაგება, რამდენად რთულია ცოლისთვის ყველაფერი მარტო.
თვეში ერთხელ ლენამ სერიოზული საუბრის მოწყობა გადაწყვიტა დედასთან. ჩაი დაპატიჟა, დაელოდა სანამ ბავშვები დაძინდებოდნენ.
— დედა, მინდა გავიგო. რატომ არ გინდა კატეგორიულად დაგვეხმარო? — პირდაპირ ჰკითხა ლენამ.
— ლენა, საქმე არ არის უარყოფაში — ამოისუნთქა ვალენტინა პეტროვნამ, შაქარი ურიად. — უბრალოდ ვფიქრობ, რომ ახალგაზრდა მშობლებს თავიანთი საქმით უნდა გაუმკლავდნენ. ეს აძლიერებს მათ.
— მაგრამ რატომ? ცუდია, თუ ბებია შვილიშვილებს ეხმარება? ეს ხომ ბუნებრივია.
— ცუდია, როცა ეს ჩვევად იქცევა! — მკაცრად განაცხადა დედამ. — აღარ აფასებთ დახმარებას, იწყებთ მისთვის უფლებას რომ თვლით. მე ასეთი დედები მინახავს!
— დედა, მე ამას არასოდეს გავიფიქრებდი. უბრალოდ მადლობელი ვიქნებოდი…
— ყველა ასე ამბობს! — გააქნია ხელი ვალენტინა პეტროვნამ. — მერე კი იჩვევენ და იწყებენ ყველაფრის დათხოვნას! „დედა, ბავშვებთან იყო“, „დედა, რეცხვის დახმარება“, „დედა, სადილი გამოაცხე“. მადლობა სადაა?
— მაგრამ ახლა არ არის საუბარი მუდმივ დახმარებაზე! უბრალოდ ზოგჯერ, როცა ძალიან მიჭირს…
— ზოგჯერ მუდმივში გადადის. ეს მე ჩემს დედასთან მქონდა. თავიდან ზოგჯერ, მერე ყოველდღე.
ლენამ იგრძნო, როგორ დაეწყო შიგნიდან გაღიზიანება. — ანუ უკეთესია უყურო, როგორ იტანჯება შვილი? როგორ იზრდება შვილიშვილები ბებიის გარეშე?
— არ იტანჯება, არამედ უმტკიცდება! — უპასუხა ვალენტინა პეტროვნამ. — გახდები უფრო ძლიერი, დამოუკიდებელი! მიხედე მე — მარტო გავუმკლავდი სამ ბავშვს!
— და თუ დავნგრევი? თუ ვერ გავუმკლავდები?
— არ დაღვრები. დედობრივი ინსტინქტი დაგაძლევს ძალას. მთავარია, ნაკლებად იფიქრო პრობლემებზე, მეტი ბედნიერებაზე დედობაში.
— დედა, შენს დედას გეხმარებოდა?
— ხელს უწყობდა, რა თქმა უნდა. მაგრამ მაშინ სხვანაირი დრო იყო. ქალები უფრო ძლიერები იყვნენ, არ წუწუნებდნენ ყოველი უმნიშვნელო მიზეზით.
ლენა იგრძნო დედის სიტყვებში წინააღმდეგობა, მაგრამ კამათი არ დაიწყო. აშკარა იყო, რომ ვალენტინა პეტროვა არ შეიცვლებოდა, ძალიან იყო საკუთარი სიმართლით დარწმუნებული.
გაზაფხულზე ლენამ სხვა მიდგომა სცადა. დედას საჩუქრად უთვალა — ლამაზი შალი, რასაც ის დიდიხანია ენატრება, და ბავშვებთან ერთად მივიდა.
— დედა, რა მშვენიერია აქ! — აღფრთოვანებული იყო ლენა მშობლების ბინის რემონტით. — ახალი ფ wallpaper, ავეჯი… ალბათ ძვირი დაჯდა!
— კი, დავიწყე ცხოვრება ჩემს თავზე ფიქრით — სიამაყით უჩვენებდა ვალენტინა პეტროვა გაკეთებულ ცვლილებებს. — სამზარეულო მთლიანად შევცვალე, საძინებელში ახალი კარადა დგას.
— დედა, შეგიძლია ერთი საათი ბავშვებს უყურო? პოლიკლინიკაში უნდა მივიდე, გამოკვლევაზე. უკვე დავწერილვარ, არ შემიძლია გადავადება.
— ლენა, ვერ შევძლებ. ორი საათში კოსმეტოლოგთან მაქვს წასვლა — უარი უთხრა დედამ.
— დედა, ეს ძალიან მნიშვნელოვანია. ექიმმა თქვა, გადადება არ შეიძლება.
ვალენტინა პეტროვა გაღიზიანებული სახით შეხედა საათს. — კარგი, მაქსიმუმ ნახევარი საათი! მაგრამ ზუსტად ნახევარ საათში უნდა დაბრუნდე!
ლენა წავიდა, და ცოტა მეტი, ვიდრე ერთი საათის შემდეგ დაბრუნდა. დერეფანში უკვე სკანდალი ელოდებოდა. ბავშვები იჯდნენ დარბაზში იატაკზე, მაშა ტიროდა, ხელზე ეჭირა ტირილი სერიოჟკა.
— სად იყავი საათ ორმოცდაათი წუთი? — დაინგრა ვალენტინა პეტროვა გაბრაზებული სახით. — არ გამიმეტებია დამნაშავე ნანაკაცი!
— დედა, დიდი რიგი იყო, ექიმმა დააგვიანა ნახევარი საათით…
— რიგი! მუდამ გაქვს უარყოფა! სპეციალურად დაგაგვიანდა, რომ შემემოწმებინა, დავჯდები თუ არა. ბოლო ჯერზე დავთანხმდი!
— დედა, რა ამბავია? მართლა ექიმთან ვიყავი! აი ცნობა!
— ნუ მაჩვენებ ცნობას! ასეთი ხრიკები მინახავს! ჯერ ნახევარი საათით დატოვებ, მერე საათით, მერე ნახევარ დღით! სულელი არ ვარ!
— დედა, რა შუაშია ხრიკები? ეს ხომ შენ შვილიშვილებია!
— ჩემი შვილიშვილები, მაგრამ არა ჩემი შვილები! ხოლო ბავშვები მშობლების სრული პასუხისმგებლობაა!
მაშა კიდევ უფრო ხმამაღლა ტიროდა.
— ბებო მოგვმართა ყვირილით! გვეუბნებოდა, რომ ცუდები ვიყავით!
— არ ვყვიროდი, ვიხსენიებდი, რომ უნდა მორჩილებოდნენ! — უპასუხა ვალენტინა პეტროვნამ. — თანაც, ის არასწორი ბავშვია! დედა არაფერს ასწავლის!
— დედა, ის ხომ ბავშვია!
— ბავშვმა ზღვარი უნდა იცოდეს! თქვენ კი მას მხოლოდ აწყობთ!
ამ სკანდალის შემდეგ ლენამ საბოლოოდ გააცნობიერა, რომ დახმარების მოლოდინი უშედეგოა.
შემდეგ ინციდენტის შემდეგ ურთიერთობები კიდევ უფრო გაუარესდა. ვალენტინა პეტროვნა ნაკლებად დადიოდა, და როცა მოდიოდა, მხოლოდ აკრიტიკებდა და ქადაგებდა.
— ლენო, ნახე რა ხდება სახლში! — ამბობდა ყოველი ვიზიტისას. — კუთხეში ბადეა, იატაკი არ არის გასუფთავებული გუშინიდან, ბავშვთა ნივთები ყველგან იგდია!
— დედა, ორი პატარა ბავშვი მაქ. დღეში ათჯერ მაინც ვაწესრიგებ, — დაღლილად პასუხობდა ლენა.
— და? მე სამ ბავშვთან ვახერხებდი და სახლი იდეალურად სუფთა მყავდა! ყოველ დილით ხუთზე ვიღვიძებდი — რეცხვა, საწმენდი, საჭმლის მომზადება. და შვიდზე ყველაფერი ბრწყინავდა!
— შესაძლოა, შენ გაქვს სუპერძალები ან დამხმარე — ვერ შეიმშრალა ლენამ.
— ჩემში იყო სურვილი და დისციპლინა! შენში კი სიზარმაცე! ჩემს დროს ქალები არ წუწუნებდნენ, მუშაობდნენ!
დიმა, რომელიც თავიდან მხარს უჭერდა სიდედრის პოზიციას, იცვლებოდა. სახლში ერთ კვირას ყოფნის შემდეგ პრობლემის მასშტაბი გააცნო. თუმცა, მისი დედა მაინც ვალენტინა პეტრონის მხარეზე იყო.
— ლენო, ვალენტინა დედაშენს მართალია, — ფრთხილად ამბობდა. — იქნებ ღირს სახლს სხვაგვარად აწყობდე?
— დიმა, იქნებ შენ დაგვეხმარო? მე აქ მარტო ვაკეთებ ყველაფერს, — მლიქვნელად უპასუხა ლენამ.
— მე დილიდან ღამემდე ვმუშაობ, ოჯახს ვუჭერ მხარს. ეს ტრადიციული როლების განაწილებაა.
— ტრადიციული? და სად არის უფროსი თაობის ტრადიციული დახმარება?
— დრო შეიცვალა. ახლა ოჯახები თავის თავზეა.
ლენამ თავი ძალიან მარტო იგრძნო.
— ლენო, შენ სულ სხვა გახდა, — ამბობდა ოლია ერთ შეხვედრაზე. — ადრე ძალიან მხიარული იყავი, ახლა კი… ბოლოს როდის გვქონდა ნორმალური საუბარი?
— ბავშვებთან რთულია სადმე წასვლა. სერიოჟკა ჯერ პატარაა.
— ბებო ვერ დარჩება ცოტა ხნით?
— ვერ, — მოკლედ პასუხობდა ლენა, არ უნდოდა საუბრის გაშვება ამ რთულ თემაზე.
მეგობრები იშვიათად იწვევდნენ მათ სტუმრად. როცა ლენა ბავშვებთან ერთად მიდიოდა, ისე იყო დაღლილი, ყველას უხერხულობა უჩნდებოდა. და ბავშვების გარეშე გასვლა ვერ შეეძლო — არავინ ჰყავდა მათთვის.
სერიოჟკას დაბადებიდან ერთი წელი გავიდა. ლენა ბევრად უფრო მოხუცად გამოიყურებოდა თავის სამოც წლამდე. თმა გაუფერულდა და ეცლებოდა დაღლილობისგან, სახე გაუკაწრა, თვალები დაკარგეს ბრწყინვა. ხელებზე გამოჩნდა გაბრაზებები მუდმივი სახლის საქმეებისგან. ბავშვები იზრდებოდნენ, მაგრამ ის მაინც მუდამ დროის დეფიციტს გრძნობდა.
ვალენტინა პეტროვნა კვლავ აკრიტიკებდა ქალიშვილს, მაგრამ დახმარებას არ იჩქარებდა. ახლა მას ახალ ბიჭი ჰყავდა — ბორის ნიკოლაევიჩი, ქვრივი, რომელსაც თეატრში შეხვდა. ისინი მოგზაურობდნენ, რესტორნებში დადიოდნენ, ზღვისპირეთში გადასვლას გეგმავდნენ.
— ლენო, უნდა გაიგო — ახალი ცხოვრება მაქვს დაწყებული, — ხსნიდა დედა, არჩვენებდა სურათებს დასვენებიდან. — მრავალი წელი მხოლოდ ბავშვებისთვის ვცხოვრობდი! ახლა ჩემი ჯერია ბედნიერი ვიყო.
— და ჩვენ ხომ არ ვ мешаем შენ ბედნიერებას დახმარების მოთხოვნით?
— არ მიშლით, მაგრამ არ მინდა ეს ჩვევა გახდეს. ბორისი ამბობს, რომ თანამედროვე ახალგაზრდა მშობლები ძალიან ეყრდნობიან უფროსების დახმარებას.
— ბორისი? აქ რა შუაშია ბორისი? ეს ხომ შენი შვილიშვილებია!
— ბორისი ბრძენი კაცია, მასაც ჰყავს შვილიშვილები. მაგრამ მიიჩნევს, რომ ყოველი თაობა თავად უნდა გაუმკლავდეს.
ლენა მიხვდა, რომ დედას ახლა ახალი არგუმენტი აქვს დახმარების წინააღმდეგ.
ძალიან ცივ იანვრის დღეს მოხდა შემთხვევა, რომელმაც ყველაფერი შეცვალა. ლენა მიდიოდა საბავშვო ბაღიდან მასასთან ერთად, სერიოჟკა ეტლში ედგა. ქუჩაზე ყინვა იყო და ძლიერად ქროდა ქარი. ლენა ფეხი დაუცდა და დაეცა, ბავშვი ეტლიდან გადმოვარდა. საბედნიეროდ, პატარას არაფერი სჭირდა, მაგრამ ლენა ფეხის სახსარი დაიზიანა.
დიმა მაშინ სხვა ქალაქში იყო ანგარიშის წარდგენის დროს. ლენამ დედას დაურეკა.
— დედა, დავეცი, ფეხი გადავიბავე. ძალიან მიჭირს სადგომი. შეგიძლია ცოტა ხნით მოახლოდე?
— ოჰ, გოგო ჩემო, რა სასიამოვნოა! მაგრამ ვერ მოვალ — ბორისთან ერთად თეატრში მივდივარ. ბილეთები დიდი ხანია ყიდულია, ძალიან ძვირია.
— დედა, ნამდვილად მტკივა…
— ცოტა შეითმინე. დიმა მალე დაბრუნდება. ამ დრომდე ნაკლები იარო.
— როგორ ნაკლები? ბავშვები მყავს!
— ისწავლე დავალებების გადანაწილება. მასა უკვე დიდი გოგოა, დაეხმაროს.
ამის შემდეგ ლენა საბოლოოდ შეწყვიტა დედისთვის დახმარების თხოვნა. კიდევ ერთი თვის შემდეგ მათ ბოლო სერიოზული საუბარი ჰქონდათ.
— დედა, მინდა იცოდე: აღარასოდეს გთხოვ დახმარებას. არასოდეს.
— კარგი! ბოლოს გაიგე, რომ მარტო უნდა გაუმკლავდე.
— მე სხვა რამ გავიგე. მივხვდი, რომ შენზე ვერ დავიანდობ. და ჩემი შვილები მამას გარეშე გაიზრდებიან.
— ლენო, ნუ დრამატიზირებ! ხომ მოვდივარ, საჩუქრებს გეძლევ…
— მოდიხარ, კრიტიკას მიკეთებ და მიდიხარ. ხოლო როცა დახმარება სჭირდება… შენ ბავშვები გააჩინე — თავად გაუხედე. ეს შენი სიტყვებია.
— სხვა აზრი მქონდა!
— არა, დედა. ზუსტად ეს. და იცოდე რა? შეიძლება მართალი ხარ. შეიძლება ასე უნდა იყოს. ყოველი თაობა თავისთვის.
ვალენტინა პეტროვნამ სცადა რაღაც ეთქვა, მაგრამ ლენა აღარ უსმენდა. მიხვდა, რომ მათ სხვადასხვა სამყაროში ცხოვრება აქვთ. ოჯახზე, დედობაზე და თაობებს შორის დახმარებაზე სულ სხვა წარმოდგენები აქვთ.
შემდეგ წლებში ყველაფერი ასე გაგრძელდა. ვალენტინა პეტროვნა იშვიათად სტუმრობდა, ბავშვებს საჩუქრებს აძლევდა, ბორისთან ერთად მოგზაურობებზე საუბრობდა. ლენა ზრდილობიანად ელაპარაკებოდა, მაგრამ მათ შორის სითბო აღარ იყო.
დიმა დროთა განმავლობაში უფრო მეტად ეხმარებოდა სახლში, მაგრამ ძირითადი ტვირთი მაინც ლენას მკლავზე იყო. ის დაეუფლა დამოუკიდებლად გამკლავებას, მაგრამ ფასი მაღალი იყო. მეგობრობები დაიშალა, ჰობი მიტოვდა, კარიერა გაჩერდა.
ყოველი ქალი დარჩა თავის მოსაზრებაზე. ვალენტინა პეტროვნა დარწმუნებული იყო, რომ თავის ქალიშვილში დამოუკიდებლობა და მტკიცე ხასიათი აღზარდა. ლენა თვლიდა დედას ეგოისტად, რომელიც ოჯახური საჭიროებების წინ მის კომფორტს ირჩევდა.
ვინიც არ აპირებდა თავის აზრის შეცვლას. დრო გადიოდა, ბავშვები იზრდებოდნენ, ოჯახური ურთიერთობები კი დარჩა ამ უცნაურ, ურთიერთშეუწყნარებლობის და ბოღმის ზღვარზე.
